Του Κώστα Σακαρέλου

Οι Γαλάτες πρωτοεμφανίστηκαν ως λαός στην Κεντρική Ευρώπη, στο τέλος της 2^ης χιλιετίας π. Χ., με το όνομα Κέλτες. Αρχικά ζούσαν μεταξύ Γερμανίας, Γαλλίας και Ελβετίας. Σιγά σιγά διείσδυσαν στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη, χωρίς ποτέ να δημιουργήσουν δική τους πατρίδα. Τον 6^ο π. Χ. αιώνα εγκαταστάθηκαν στην Ιβηρική χερσόνησο, ενώ τον 5^ο και 4^ο αιώνα κατέβηκαν στην Ιταλία και τη Μασσαλία.

Τον 3^ο π. Χ. αιώνα πολυάνθρωπη στρατιά Γαλατών (πολλοί ιστορικοί κάνουν λόγο για 152.000 πεζούς και παραπάνω από 61.000 καβαλάρηδες πολεμιστές), με αρχηγό τον Βρέννο, πραγματοποίησε εισβολή στη Μακεδονία και προχώρησε στη Θεσσαλία, λεηλατώντας και καταστρέφοντας τα πάντα στο πέρασμά τους.

Μπροστά στον κίνδυνο, οι ελεύθερες πόλεις της Κεντρικής Ελλάδας (Αιτωλία, Βοιωτία, Λοκρίδα, Φωκίδα, Μέγαρα και Αθήνα) συμμάχησαν και ανέθεσαν την αρχηγία του ελληνικού στρατού, που αριθμούσε, περίπου, 30.000 άντρες, στον Αθηναίο στρατηγό Κάλλιππο.

Οι Γαλάτες, έχοντας ως πρώτο στόχο τους θησαυρούς του Μαντείου των Δελφών, που την εποχή εκείνη ήταν το μεγαλύτερο θρησκευτικό, οικονομικό και πολιτικό κέντρο της Ελλάδας, κατέβηκαν από την Θεσσαλία στην Φθιώτιδα και, αφού πέρασαν τον Σπερχειό, λεηλάτησαν  την Ηράκλεια και επιτέθηκαν στους Έλληνες που είχαν πάρει θέσεις στο στενό των Θερμοπυλών. Στην επίθεση οι Έλληνες, αν και ήταν πολύ λιγότεροι, αντιστάθηκαν με γενναιότητα και ανάγκασαν τους Γαλάτες να υποχωρήσουν.

Ο Βρέννος, τότε, για να εξασθενήσει την παράταξη των Ελλήνων, έστειλε, για αντιπερισπασμό, 40.000 Γαλάτες εναντίον της Αιτωλίας με την ελπίδα ότι, έτσι, θα αναγκάζονταν οι  Αιτωλοί να φύγουν από τις Θερμοπύλες για να υπερασπίσουν τη χώρα τους. Αυτό το τμήμα των Γαλατών, με αρχηγούς τον Ορεστόριο και τον Κόνβουτιν, πέρασε τον Σπερχειό προς τα πίσω και, μέσω της Θεσσαλίας, εισέβαλε στην Ευρυτανία, που τότε αποτελούσε μέρος της Αιτωλίας.

Οι βάρβαροι βρήκαν τη χώρα των Αιτωλών ανυπεράσπιστη και διέπραξαν φοβερά ανοσιουργήματα. Έσφαζαν γέροντες και νήπια, απ’ τα οποία έπιναν το αίμα και έτρωγαν τις  σάρκες, τις δε γυναίκες μεταχειρίστηκαν με φοβερούς εξευτελισμούς, βιάζοντές τες μέχρι θανάτου.

Αφού ολοκλήρωσαν την καταστροφική τους μανία, πυρπολώντας το Κάλλιο, πήραν τον δρόμο της επιστροφής, ακολουθώντας την ίδια διαδρομή, προκειμένου να συναντήσουν το κύριο σώμα του στρατού τους, που βρισκόταν στις Θερμοπύλες, σύμφωνα με τα γραφόμενα του Παυσανία στα «Φωκικά» του.

Ο δρόμος αυτός τους έφερε στον φυσικό αυχένα που φέρει το όνομα «Κοκκάλια», μια τοποθεσία κοντά στις Ράχες του Τυμφρηστού. Εκεί βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις οκτώ και πλέον χιλιάδες Αιτωλούς, που κατέφθασαν από τις Θερμοπύλες με τους στρατηγούς τους Πολύαρχο, Πολύφρονα και Λαοκράτη. Αλλά και όσοι από τους Καλλιείς επέζησαν, άντρες και γυναίκες, κατεδίωκαν τους επιδρομείς, ζητώντας εκδίκηση για τα δεινά που είχαν υποστεί από αυτούς. Η σύγκρουση υπήρξε σφοδρότατη και κράτησε τρεις ημέρες.

Οι Γαλάτες είχαν κυκλωθεί και οι περισσότεροι εξοντώθηκαν από τους Αιτωλούς. Λείψανα από την φονικότατη εκείνη μάχη υπάρχουν ακόμη και σήμερα. Απειράριθμα θρυμματισμένα κόκκαλα βρίσκονται σκορπισμένα στο έδαφος. Εξαιτίας αυτών, η τοποθεσία ονομάζεται «Κοκκάλια».

Όσοι από τους Γαλάτες κατόρθωσαν να σωθούν, έτρεξαν να περάσουν τον Σπερχειό, με σκοπό να ενωθούν με το κύριο σώμα του στρατού τους στις Θερμοπύλες. Δεν τα κατάφεραν όμως. Στην Αλαμάνα τους περίμεναν Θεσσαλοί και Μαλιείς, οι οποίοι τους προξένησαν σημαντικές απώλειες.

Στο μεταξύ, ο κύριος όγκος των Γαλατών κατάφερε και διέσπασε την άμυνα των Ελλήνων στις Θερμοπύλες και με κυκλωτικό ελιγμό, μέσω Οίτης, κινήθηκε εναντίον των Δελφών. Στις μάχες που έγιναν εκεί, οι Γαλάτες νικήθηκαν. Ο ίδιος ο Βρέννος, αφού τραυματίστηκε, αυτοκτόνησε, για να μην πέσει στα χέρια των εχθρών του..

Οι υπόλοιποι Γαλάτες, μετά από αυτή την εξέλιξη, πήραν τον δρόμο της επιστροφής προς τη Μακεδονία και τη Θράκη, μέσω Θεσσαλίας. Στην πορεία τους αποδεκατίστηκαν «υπό λοιμού, ψύχους και μαχαίρας», σύμφωνα με τον ιστορικό Παπαρρηγόπουλο, με αποτέλεσμα κανένας να μην καταφέρει να επιστρέψει στη βάση τους.

Σε ανάμνηση της νίκης των Ελλήνων, οι Αιτωλοί φιλοτέχνησαν ηρωική μορφή οπλισμένης γυναίκας, καθισμένης επάνω σε γαλατικές ασπίδες, που συμβόλιζε την Αιτωλία, την οποία ανέθεσαν στο ιερό των Δελφών. Ακόμα, ανήγειραν την περίφημη «Στοά των Αιτωλών» ή δυτική στοά, ένα από τα μεγαλύτερα οικοδομήματα στον χώρο, κοντά στο τέμενος του Απόλλωνα. Μάλιστα, οι υπόλοιποι Έλληνες, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, παραχώρησαν στους Αιτωλούς το δικαίωμα συμμετοχής τους στο Αμφικτυονικό Συνέδριο. Τέλος, διοργανώθηκαν προς τιμή των Αιτωλών, αγώνες, τα «Αμφικτυονικά Σωτήρια», τα οποία περί το 246 π.Χ. μετονομάσθηκαν σε «Αιτωλικά Σωτήρια» και εξελίχθηκαν σε πανελλήνιους αγώνες, που τελούνταν κάθε πέντε χρόνια.

Στις μάχες που έγιναν γύρω από το Μαντείο των Δελφών διακρίθηκε για την ανδρεία του ένας νέος και γενναίος Αιτωλός ιππέας, ο Σκορπίων, ο οποίος και σκοτώθηκε, υπερασπιζόμενος το Ιερό του Απόλλωνα. Στη μνήμη του, ο πατέρας του Δράκων έστησε χάλκινο ανδριάντα στο Ιερό του Απόλλωνα, στο Θέρμο. Στο βάθρο του ανδριάντα είναι χαραγμένη επιγραφή, η οποία, σύμφωνα με τον αρχαιολόγο καθηγητή Κωνσταντίνο Ρωμαίο, που έκανε την ανασκαφή κατά τα έτη 1911 έως 1931, «είναι η καλλίστη των εκ Θέρμου επιγραφών».

Το εν λόγω επίγραμμα, σε ελεύθερη απόδοση, γράφει:

«Σκορπίων, παιδί μου, έκανες έργα άξια της πατρίδας

και ισάξια με εκείνα των προγόνων μας Οινειδών,

τότε που αρματοδρομώντας με τ’ άλογό σου μέσα

στο ιερό άλσος (για να βοηθήσεις στη μάχη)

σε σκότωσαν οι αμέτρητοι εχθροί που ενέδρευαν

κάτω από τους βράχους του Τείθρωνα στη Φωκίδα.

O πατέρας σου ο Δράκων, στη μνήμη της μορφής σου, έστησε

κοντά στους τρίποδες του Απόλλωνα

τούτο τον χάλκινο ανδριάντα, ο οποίος, αν και βρίσκεσαι

ανάμεσα στον κόσμο των νεκρών, θα σε φέρνει

στο φως επάνω, γιατί ποτέ δεν χάνεται

των αγαθών ανδρών η αρετή».

Μετά τη νίκη των Αιτωλών, η Αιτωλική Συμπολιτεία μεγαλούργησε. Πολλές πόλεις εισήλθαν σε αυτήν. Ως τέτοιες αναφέρονται η Αμβρακία, η Αμφιλοχία, η Στράτος, ο Εχίνος, οι Οινιάδες, η Μητρόπολη, η Υπάτη, η Ηράκλεια, η Λαμία, η Θήβα, η Μελιτεία και τα Φάρσαλα, ενώ στους φίλους και συμμάχους τους προστέθηκαν οι κάτοικοι της Ηλείας, της Αθήνας, της Δήλου, της Τήνου, της Χίου, της Λυσιμάχιας της Θρακικής Χερσονήσου, της Κίου, της Μαγνησίας, της Μιλήτου, της Σμύρνης, της Καρχηδόνος, της Περγάμου, της Κνωσσού της Κρήτης, της Περγάμου της Μ. Ασίας, καθώς και οι κάτοικοι αρκετών πόλεων της Κεφαλλονιάς, ακόμα και της Βιθυνίας. Τα χρόνια εκείνα, Αιτωλία είχε γίνει το Εθνικό Κέντρο της Ελλάδας.

Βιβλιογραφία

1. ΒΟΥΤΥΡΑ Σ.: «Λεξικόν Ιστορίας και Γεωγραφίας», Κωνσταντινούπολις 1869
2. ΖΑΡΑ Χ.: Το Κρίκελλον Ευρυτανίας», Αθήναι 1960
3. ΜΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Δ. ΚΩΣΤΑ: «Το αρχαίον Θέρμον», Αθήναι 1973
4. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ Κ.: «Παγκόσμιος Ιστορία», Τόμος Α΄ (ΣΕΛ. 378)
5. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ Κ.: «Παγκόσμιος Ιστορία», Τόμος Β΄ (ΣΕΛ. 275)
6. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ Κ.: «Παγκόσμιος Ιστορία», Τόμος Γ΄ (ΣΕΛ. 110)
7. ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ: «Ελλάδος περιήγησις», «ΦΩΚΙΚΑ», «εκδόσεις Πάπυρος»
8. ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ: «Περιήγηση της Ελλάδος», Μετάφραση Μαράντου, 1963
9. ΦΑΛΛΗ Δ.: «Η επιδρομή των Γαλατών και η καταστροφή του Καλλίου», περιοδικόν «Χωριάτικοι Αντίλαλοι», «Έκδοση Συλλόγου Ευρυτάνων «Καλλιακούδα», τεύχος 33 (Απρίλης – Μάης – Ιούνης 1986)

agrinionews.gr