200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου
Η Μάχη στη Μάνινα Ξηρομέρου υπό τον Καραϊσκάκη στα 1825
ιστορικές επιφυλλίδες: Νικολάου Θεοδ. Μήτση
Το καλοκαίρι του 1825 που η Δυτική Ελλάδα φλεγόταν και επικρατούσε ολοσχερής έρεβος στις περιοχές της και, το Μεσολόγγι, πολιορκούνταν από τον Κιουταχή και τον Ομέρ Βρυώνη, ο Καρπενησιώτης στρατηγός Γιαννάκης Γιολδάσης έγραφε προς τον Καραϊσκάκη, αλλεπάλληλες γραφές περί τα τέλη του Ιουνίου του 1825 για τον γρήγορο και αναγκαίο ερχομό του στη Δυτική Ελλάδα [ΓΑΚ: Αρχεία Γιάννη Βλαχογιάννη, Πολέμου, φάκ.29 και Απομνημονεύματα, Νικολάου Σπηλιάδη, τόμος 2ος,σελ.427].
Παρόμοια με την του Γιολδάση επιστολή, στάλθηκε προς την Κεντρική Διοίκηση και άλλη επιστολή, υπογεγραμμένη από επιφανείς εντός του Μεσολογγίου ευρισκομένους Σωματάρχες, μηνολογούμενη μάλιστα δέκα ημέρες πριν την προαναφερθείσα επιστολή του Γιολδάση, με την οποία ζητούσαν μεταξύ των άλλων,να δημιουργηθεί οπωσδήποτε στρατόπεδο στην Ακαρνανία, από το οποίο θα κτυπούν τον εχθρό από τις πλάτες που θα εφοδίαζε με τρόφιμα τον Κιουταχή στο Μεσολόγγι, τρόφιμα που θα προέρχονταν από τις κεντρικές αποθήκες των Τούρκων, οι οποίες βρίσκονταν στον Καρβασαρά (Αμφιλοχία) και στην Κανδήλα Ξηρομέρου.
Ιδού και η περί ης ο λόγος επιστολή των Σωματαρχών , υπογεγραμμένη από το Μεσολόγγι στις 15 Ιουνίου του 1825.
«… Προσέτι διά να ταχυνθή η λύσις της πολιορκίας μας, οπού αλλέως την βλέπωμεν δύσκολον, αν το εγκρίνη η Διοίκησις να διορισθή εν δυνατόν σώμα ή από εκείνα οπού είναι εις Σάλωνα, ή από όπωσιν άλλο μέρος να απεράση εις Καρπενήσι και Απόκουρον να συνάξη και τα εις εκείνα τα μέρη διασκορπισμένα στρατεύματα και να πέσουν εις το μέρος της Ακαρνανίας, να εμποδίσουν τας τροφάς του εχθρού οπού φέρουν από Καρβασαρά (Αμφιλοχία), και να κτυπούν όσον ημπορούν από ταις πλάταις, έχοντας όμως πάντοτε τας τροφάς των εις τα καράβια και εις τα παράλια της Ακαρνανίας. Μένομεν με σέβας βαθύτατον .
Τη 15 Ιουνίου 1825 Μεσολόγγι ευπειθείς πατριώται
Νάστας Ζέρβας, Ιωάννης Σούκας, Νότης Μπότζιαρης, Σπύρο Μήλιος, Λάμπρος Βέϊκος, Μήτσος Κοντογιάννης, Νικηταράς, Αποστολάκης Κουσουρής, Βασίλης Χασάπης, Γιαννάκης Ράγκος, Νικόλαος Στουρνάρης, Φώτο Μπόμπορης, Γεώργιος Τσόγκας, Ανδρέας Ίσκου, Δημήτρης Μακρής, Γιαννάκης Στάϊκος, Κώστας Βλαχόπουλος, Σωτήρης Γιώτης, Λάμπρος Φωτομάρας, Νικολός ανεψιός του Δήμου Τσέλιου».
[ΓΑΚ: Αρχείο Γιάννη Βλαχογιάννη / Ιδιωτικαί Συλλογαί / φάκ. 244 (έγγραφο 62)].
Έτσι ο Καραϊσκάκης αποφάσισε να περάσει στο Ξηρόμερο, διά να προξενεί εμπόδια στη μετακίνηση των τροφών στους Ομέρ Βρυώνη και Ρεσίτ Κιουταχή οι οποίοι ήδη πολιορκούσαν το Μεσολόγγι από τον Απρίλιο του 1825. Αλλά επειδή τα μέρη του Αχελώου που μπορούσε να περάσει ήταν καλά φυλαγμένα από τους εχθρούς, αποφάσισε ο Καραϊσκάκης να πάει στο Ξηρόμερο διά μέσω των Αγράφων και του Βάλτου. Αναχώρησε λοιπόν περί τα μέσα του Αυγούστου από το Απόκουρο και αφού διάβηκε από τα Κράβαρα και το Καρπενήσι έφθασε στα Άγραφα, μας αναφέρει ο γραμματικός του, Δημήτριος Αινιάν [Απομνημονεύματα , Δημητρίου Αινιάν, σελ.57].
Στο διάβα του οι ελευθερωτές ανάγκασαν τον τουρκοπροσκυνημένο οπλαρχηγό Σταμούλη Γάτσο, να κλειστεί με τους 300 ενόπλους του στο χωριό Καροπούλα και, τον Μήτρο, τον γιο του Γώγου Μπακόλα, να αφήσει ελεύθερες πολλές καταπιεζόμενες οικογένειες Βαλτινών και να τραπεί σε φυγή. Στον Βάλτο της Ακαρνανίας, τον Καραϊσκάκη τον ακολούθησαν αρκετοί επώνυμοι Βαλτινοί οπλαρχηγοί, όπως οι: Αναγνώστης Καραγιάννης στρατηγός, Γιωργάκης Βαλτινός στρατηγός & Φροντιστής ,τότε, των στρατευμάτων του Καραϊσκάκη στο Ξηρόμερο, Γιαννάκης Στράτος χιλίαρχος, οι αδελφοί Χρήστος & Γιώργος Καραχρήστος (αντιστράτηγος και χιλίαρχος αντιστοίχως) και οι χιλίαρχοι Ιωάννης, Κωσταντής και Θανάσης Κασβίκης.
Ερχόμενος στο Ξηρόμερο ο Καραϊσκάκης έδωσε σημαντικές μάχες και νυχτομαχίες οι οποίες προξένησαν μεγάλες φθορές ως προς τον εφοδιασμό στο στρατόπεδο των Βρυώνη και Κιουταχή στο Μεσολόγγι.
Στις 29 Αυγούστου 1825, ο Καραϊσκάκης στρατοπεδεύει για λίγο στο Μοναστήρι Άγιος Γεώργιος στην Πόρτα Μπαμπίνης Ξηρομέρου και την 1η Σεπτέμβρη 1825 φθάνει στο Δραγαμέστο (Αστακός), θέση Προφήτης Ηλίας και στήνει εκεί το ορδί του, αλλά και στα μαγαζιά (Κάτω Δραγαμέστο, δηλαδή στον σημερινό παράλιο Αστακό), συνεπικουρούμενος με αρκετούς αξιόλογους, τότε, Δυτικοελλαδίτες οπλαρχηγούς όπως οι : Δήμο Τσέλιος , Γιαννάκης Ράγκος, Γεώργιος Τσόγκας, Ανδρίτσος Σαφάκας, Ζαχαράκης Γιολδάσης, Γεώργιος Πεσλής, Κώστας Σιαδήμας, Πέτρος Φαρμάκης, Νικολός Ζέρβας, Λάμπρος Φωτομάρας, Μήτσος Κοντογιάννης, Βαγγέλης Κοντογιάννης, Χρήστος Μακρής, Γεώργιος Βαλτινός, Χριστόδουλος Χατζηπέτρου, Βασίλης Πάτσης, Γαλάνης Μεγαπάνου, Θοδωρής Κ. Μαγγίνας, Ανδρέας Ίσκος, Γιαννάκης Στράτος, Χρήστος και Γεώργιος Καραχρήστος, Αθανάσιος, Κωσταντής και Γιάννης Κασβίκης, Φώτης Κουσουρής, Στάθης Χεινόπωρος κ.λπ. δυτικοελλαδίτες οπλαρχηγοί.
Με τον ερχομό του Καραϊσκάκη στο Δραγαμέστο Ξηρομέρου, πολλοί οπλαρχηγοί από εκείνους που βρίσκονταν αποστασιοποιημένοι μέσα στο νησί Κάλαμος Λευκάδος, βγαίνουν στο Ξηρόμερο και ενώνονται με αυτούς που είναι στο Λεσίνι και με τον Καραϊσκάκη στο Δραγαμέστο, μας αναφέρει ο Γενικός Αστυνόμος Αιτωλίας, Θεοδόσιος Θωμίδης (ΓΑΚ: Αστυνομία φάκ.32) και έτσι δημιουργούσαν φθορές στις τουρκικές φάλαγγες που εφοδίαζαν τους Βρυώνη και Κιουταχή στο Μεσολόγγι με τρόφιμα κ.λπ. από τις αποθήκες του Καρβασαρά και της Κανδήλας Ξηρομέρου που τις είχαν οι Τούρκοι ως βάσεις ανεφοδιασμού των.
Η πρώτη λαμπρή μάχη που έδωσε ο Καραϊσκάκης στο Ξηρόμερο ήταν αυτή στον Μαχαλά (Φυτείες) Ξηρομέρου στις 28 Αυγούστου 1825, στην οποία μάλιστα κινδύνεψε να χαθεί. Για τη μάχη αυτή, βλέπουμε ότι έγγραφα των ΓΑΚ, καθώς και τα Ελληνικά Χρονικά, φύλ. 70 /1825, απηύθυναν επαίνους και διθυράμβους για τον Καραϊσκάκη.
Από μια άλλη επιστολή που υπογράφεται στις 12 Σεπτεμβρίου 1825 από τους Καραΐσκάκη, Δημοτσέλιο, Ανδρίτζο Σαφάκα, Βαγγέλη Μ. Κοντογιάννη, Ζαχαράκη Γιολδάση, Γεώργιο Πεσλή και Χρήστο Μακρή (ΓΑΚ: Αρχεία Γιάννη Βλαχογιάννη , Πολέμου, φάκ. 31), διαπιστώνεται ότι μετά τη νυχτομαχία στον Μαχαλά Ξηρομέρου (28 Αυγούστου 1825), αρχίζουν και άλλες νυχτομαχίες, συμπλοκές και μάχες που διεξήγαγε ο Καραϊσκάκης, χτυπώντας τον εχθρό από τα όπισθεν που βρίσκονταν στο Μεσολόγγι, δημιουργώντας του έτσι μεγάλα προβλήματα.
Ιδού και η περί ης ο λόγος επιστολή της οποίας μαθαίνουμε, αυτή τη φορά, για τις συμπλοκές στις 6 Σεπτεμβρίου 1825 του Καραϊσκάκη στη μάχη στη Μάνινα (Παλιομάνινα) Ξηρομέρου, με τουρκικό καραβάνι εφοδιασμού του Κιουταχή, που ως γνωστόν, τότε, μαζί με τον Ομέρ Βρυώνη πολιορκούσαν το Μεσολόγγι.
«Σεβαστή Επιτροπή και Γενναιότατοι αδελφοί.
Ημείς αντίπαλον ακαταμάχητον δείξαντες κατά του εχθρού αρχήθεν την αδελφικήν μας ένωσιν και σύμπνοιαν εις τα συμφέροντα της Πατρίδος, άμα οπού εφθάσαμεν εις το Ξηρόμερον, εζητήσαμεν επιμόνως πρώτον και κυριώτατον την συσσωμάτωσιν μετά των εδώ προδιατριβόντων στρατηγών Γεωργίου Τσόγκα και Γιαννάκη Ράγκου, διά το οποίον ειδοποιούντες μάλιστα την Σεβαστήν Επιτροπήν και την Γενναιότητά σας, εκζητήσαμεν την συμβολήν, την συνδρομήν και διόρθωσιν των πραγμάτων εκ μέρους σας.
Βλέποντες δε την άργηταν της αποκρίσεώς σας και των απεσταλμένων μας, εκάμαμεν ενωμένοι όλοι μας εν γενικόν κίνημα κατά την Παλιομάϊναν (Μάνινα - Παλιομάνινα) διά να πάρωμεν το καραβάνι οπού επερνούσε με τον ζαερέν (τρόφιμα). Και ούτω κινήσαντες εις τας εξ του τρέχοντος (6 Σεπτεμβρίου1825) εφθάσαμεν εις τον διωρισμένον τόπον, όθεν έμελλον να περάσουν οι καμήλες και ελημεριάσαμεν. Την δε εβδόμην του τρέχοντος μανθάνομεν ότι κατά κοινήν σας απόφασιν απεστάλθη προς αντάμωσίν μας μια εξοχογενής ευγενής Επιτροπή, ήτις μας έγραψεν αμέσως οπού έφθασε περί της αναγκαίας ανταμώσεώς μας.
Ημείς δε πολεμήσαντες , εις τας 8 Τρίτη βράδυ, επεστρέψαμεν εις την Σκάλαν Δραγαμέστου και ανταμώθημεν ευθύς εις τας 9. Συνελθόντες όλοι μας μέσα εις τα καράβια, άρχισεν η περί ομονοίας και ενώσεως σφικτής ομιλίας, πρώτον από τον εξοχώτατον κ. Θέμελην και έπειτα από τους άλλους αδελφούς και αντιναυάρχους τακτικού και με ζήλον. Ευγάλαμεν και ημείς τα ιδικά μας εις το μεϊντάνι ενώπιον αφιλοπροσώπων και σεβασμίων ανδρών, διά να γνωρισθή το ίσον από το στραβόν και να διορθωθή. Ούτω λοιπόν μετά δύο ημερών λογοτριβάς και ομιλίας διαφόρους ίσασαν τα πράγματα και αδελφώθημεν εις το φανερόν και απεφασίσαμεν ημείς μεν κατά των έξωθεν εχθρών κίνημα, οι δε απεσταλμένοι σεβάσμιοι αδελφοί μας αίσιον επιστροφήν εις τα αυτόθι. Αιφνιδίως δε, λαβόντες γράμματα παρ’ υμών διά να εμβάσωμεν μίαν δύναμιν στρατιωτικήν, εκοινοποιήσαμεν το πράγμα επί της συνελεύσεως στρατιωτικής, και βλέπομεν ότι οι στρατιώτες δεν έκλιναν να έμβουν. Ομοίως και κάθε άλλος διά να αποφασίση εύρισκε προφάσεις εν αμαρτίαις, και τέλος πάντων τίποτε δεν εγίνετο. Τότε, βλέπον τα πράγματα ταύτα το μέλος της Επιτροπής (Θέμελης), εφώναξε παρρησία λέγον: Η Διοίκησις πληρώνει, θρέφει, τιμά με βαθμούς στρατεύματα και αρχηγούς διά να τους έχη υπηκόους εις τας διαταγάς της και εις την δούλευσιν της Πατρίδος. Και εγώ, τι είναι τούτο οπού βλέπω; Λοιπόν από την σήμερον και εις το εξής δεν είναι της Διοικήσεως όποιος δεν ακούει τας διαταγάς της, και επομένως δεν έχει ούτε ψωμί ούτε φουσέκια, ούτε παρά. Τότε παρόντων όλων, λέγει ο Καραϊσκάκης. Βλέπω ότι και το έξω και το μέσα πάγεμα κατήντησεν εις εμέ και έχω μεγάλην ευχαρίστησιν οπού ήλθε το πράγμα έτζι, διά να ξεχωρίση η ήρα από το σιτάρι.
Εγώ, λέει ο Καραϊσκάκης, είμαι διά το Μεσολόγγι και όποιος αγαπά Θεόν και Πατρίδα και εμέ, τράβα το Μπαϊράκι, Μπαϊραχτάρη, μέσα εις τα καράβια, και ας έλθη μαζί μου εις Μεσολόγγι. Και τούτο ειπόντος αυτού, αμέσως άρχισαν να εμβαρκάρουν και τα σώματά του. Τούτο βλέποντες οι άλλοι στρατιώτες και αρχηγοί ώρμησαν μικροί και μεγάλοι να έμβουν εις τα καράβια υπέρ τας δύο χιλιάδας.
Οι δε στρατηγοί Τζόγκας και Ράγκος, τούτων γενομένων, άρχισαν να ζητούν τροφάς και πολεμοφόδια του κυρίου Θέμελη διά το Λεσίνι, όστις τους απεκρίθη ότι επειδή αι διαταγές της Διοικήσεως δεν ακούονται, όχι μόνον δεν δίδω τίποτε κανενός, αλλά και όσαι τροφαί και πολεμοφόδια ευρίσκονται εδώ, θα τα πάρω πίσω εις το Μεσολόγγι, να τα δώσω εκείνων οπού είναι στρατιώται και μάχονται. Ούτως ο μεν Τζόγκας και Ράγκος ανεχώρησαν και υπήγαν εις την δουλειάν τους, οι δε άλλοι οπλαρχηγοί συνελθόντες εύρον ολεθριώτατον διά τας έξω επαρχίας τον ερχομόν του στρατηγού Καραΐσκάκη εις Μεσολόγγι. Και διά να διορθωθή και το εν και το άλλο μέρος, εδιωρίσθη από κοινήν τους γνώμην και ευχαρίστησιν να έλθουν μέσα (στο Μεσολόγγι) ο Κώστας Σιαδήμας, Βασίλης Πάτζης και Χριστόδουλος Χατζηπέτρου.
Το δε στρατόπεδον μένει έξω διά να εξακολουθήση το έργον του, ως και πρότερον υπό την οδηγίαν του στρατηγού Καραΐσκάκη, ως ήτον. Ταύτα εστάθησαν τα εδώ διατρέξαντα, Αδελφοί και τοιαύτην τάξιν έλαβον. Επιστρέφουν λοιπόν αισίως οι απεσταλμένοι σας αδελφοί μας, από τους οποίους πληροφορείσθε και στοματικώς καλύτερα. Ημείς δε επευχόμεθα θεόθεν αίσιον και ταχείαν την αντάμωσίν μας.
Μένομεν εν αδελφική αγάπη και υπολήψει.
Τη 12 Σεπτεμβρίου 1825,
Σκάλα Δραγαμέστου . Οι αδελφοί σας
Καραϊσκάκης , Δημοτζέλιος,, Ανδρίτζο Σαφάκας ,
Ευαγγέλης Μ. Κοντογιάννης, Ζαχαράκης Γιολδάσης ,
Γεώργιος Πεσλής , Χρήστος Μακρής ».
Η μάχη στη Μάνινα (Μάϊνα) Ξηρομέρου που διεξήχθη από τον Καραΐσκάκη στις 6 Σεπτεμβρίου 1825, και τα διαμειφθέντα μετά την μάχη στο παράλιο του Δραγαμέστου , όπως αυτά περιγράφονται σε επιστολή προς τη Διοίκηση από τον Καραϊσκάκη και τους συν αυτώ οπλαρχηγούς.
[ΓΑΚ: Αρχείο Γιάννη Βλαχογιάννη, Πολέμου, φάκ. 31 (36)]
Από Σεπτέμβριο του 1825 και στο εξής, ο Καραϊσκάκης δραστηριοποιείται αποφασιστικά και δαφνοστεφανώνεται με τις μάχες που διεξήγαγε, εκτός από τις προαναφερθείσες στον Μαχαλά και στη Μάνινα Ξηρομέρου (6 Σεπτεμβρίου 1825) και στις μάχες στον Καρβασαρά (Αμφιλοχία 28 Σεπτεμβίου 1825), στο Ρίβιο (1 Νοεμβρίου 1825), στη Ρίγανη Ξηρομέρου (2 Νοεμβρίου 1825) και στο Λικοδόντι-Βασιλόπουλο Ξηρομέρου αρχές Δεκεμβρίου του 1825.
Πέντε ημέρες μετά τη μάχη στον Καρβασαρά, οι εναπομείναντες πιστοί οπλαρχηγοί στον Καραϊσκάκη ανήγγειλαν τη λαμπρή νίκη τους, της οποίας το κείμενο, κατά τα Ελληνικά Χρονικά και τον Βλαχογιάννη, [ Ελληνικά Χρονικά, φύλ. 79 / 3 Οκτωβ. 1825, σελ.1, ΓΑΚ. Βλαχογιαννη, Αλληλογραφία Φρουράς Μεσολογγίου , φάκ. 245 (66)] επευφημούν τα μέγιστα τον Καραϊσκάκη και την μάχη στον Καρβασαρά (28 Σεπτεμβρίου 1825). Το ίδιο γράφουν και η εφημερίς ΓΕΝΙΚΗ (φύλ.2/10 Οκτωβ. 1825, αλλά και έγγραφα από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους ( Αρχείο Γιάννη Βλαχογoγιάννη / Εκτελεστικό, φάκ.16), τα οποία έγραψαν διθυράμβους και τα πρόβαλαν δεόντως.
Μάλιστα, ο Καραϊσκάκης, στις 6 Οκτωβρίου 1825 και από το στρατόπεδο της Ακαρνανίας στο Δραγαμέστο, στέλνει επιστολή προς το υπουργείο Πολέμου, με την οποία ζητάει την επιβράβευση του Ξηρομερίτη στρατηγού Δήμου Τσέλιου [ΓΑΚ: Πολέμου, φάκ. 141 (79)] , για την συμμετοχή του στη μάχη του Καρβασαρά (28 Σεπτ. 1825) στην οποία ουσιαστικά σαυτή τη μάχη ο Δήμο Τσέλιος ανδραγάθησε.
Παρόμοια επιστολή ο Καραϊσκάκης έστειλε και για τους εύανδρους Καραχρησταίους (Χρήστο και Γιώργο) και τους Κασβικαίους, αλλά και για τον, τότε, Χιλίαρχο και μετέπειτα στρατηγό, Γιαννάκη Στράτο, ο οποίος κατάγονταν από την Ξερακιά Βάλτου της Ακαρνανίας.
Μάλιστα για τους γενναίους αδελφούς Καραχρήστου, οι οποίοι κατάγονταν από το Χαλκιόπουλο του Βάλτου και τους Κασβικαίους (Κώστα, Θανάση και Γιάννη) που κατάγονταν από τον Εμπεσό Βάλτου, σε μία προς τη Διοίκηση επιστολή του Καραϊσκάκη, διαβάζουμε τα παρακάτω , στα οποία διατηρούμε την ορθογραφία, αλλά και το ύφος του κειμένου στην περί ης ο λόγος επιστολή του Καραϊσκάκη.
«Καθ’ ον καιρόν έφθασα εις τον Βάλτον τους πρώτους διοργανωτάς των εκεί πραγμάτων, εύρον τους Καραχρησταίους και Κασβίκην κατά τα ανά χείρας αποδεικτικά μου, τα οποία περικλείων πέμπων εις την Σεβαστήν Διοίκησιν με Επίτροπον των ειρημένων Καραχρησταίων και Κασβίκην, τον Σωτήρη Διδασκάλου. Επειδή αυτούς τους εκράτησα ως αναγκαίους με το να σταθούν άξιοι και από με τα τέλη Μαρτίου με 140 συντρόφους δεν έλλειψαν ουδέ στιγμήν κάμνοντες το χρέος των, άμα δε οπού έφθασα εγώ εις Βάλτον ακολούθησαν μαζί μου και έβγαλαν τόσα άρματα του Βάλτου όπου κανείς δεν ενθυμάται άλλοτε να εκστρατεύσουν τόσοι Βαλτινοί, επικεφαλής των οποίων έχω αυτούς, οίτινες έδειξαν εν πολέμοις και δείχνουν μεγάλα κατορθώματα, άλος δουλεύσαντες στρατιωτικώς με 140 συντρόφους από τέλη Μαρτίου είναι και δίκαιον να μη χάσουν τους κόπους των, αλλά να πάρουν και αυτοί τον εδικόν τους μισθόν, επί τούτω πέμπουν και αυτοί Επίτροπόν τους, τον παρουσιάζοντα αυτήν παρούσαν ομού με τον στρατιωτικόν τους κατάλογο. Σεβαστή Διοίκησις εγώ εδώ που είμαι γνωρίζω και κρίνω καλόν, δίκαιον και συμφέρον και παρακαλώ να μην αδικεφτούν από τον μιστό τους έως πρώτη Απριλίου δουλεύσαντες, πολεμούντες, με τροφές και πολεμοφόδια δικά τους και άλλα αναγκαία εξ ιδίων τους, εξοδεύοντα κατά το αποδεικτικόν καθυποβάλον και ταύτα πάντα εις τον ορισμόν και την δικαίαν απόφασιν της Διοικήσεως . Και μένω με βαθύτατον σέβας.
Τη 10 Σεπτεμβρίου 1825 Δραγαμέστο Ευπειθής και πρόθυμος πατριότης
Καραϊσκάκης».
[ ΧΕΟΕΒ, κουτί 77, φάκ.84 ]
Ο Καραϊσκάκης, όπως για τα παλικάρια του, Δήμο Τσέλιο, Καραχρησταίους, Κασβικαίους, που διέπρεψαν στη μάχη του Καρβασαρά, έστειλε επιστολές προς την Κεντρική Διοίκηση με εύφημο μνεία για τους προαναφερόμενους οπλαρχηγούς του, έτσι και για τη μάχη στη Μάνινα Ξηρομέρου, έστειλε παρόμοια επιστολή και για τον οπλαρχηγό του Βάλτου, Χιλίαρχο τότε, μετέπειτα στρατηγό και υποστράτηγο, Γιαννάκη Γ. Στράτο.
Ιδού και η περί ης ο λόγος επιστολής του Καραϊσκάκη προς την Κεντρική Διοίκηση και η οποία αφορούσε τον Γιαννάκη Στράτο, όπως την «αλιεύσαμε» στην αέναη στα ΓΑΚ έρευνά μας και σας την παρουσιάζουμε αυτολεξεί, διατηρώντας δε το ύφος και την ορθογραφία της.
« Ο φέρων το παρόν κ. Γιαννάκης Στράτου από χωρίον Ξερακιά του Βάλτου απ΄ αρχής του υπέρ πατρίδος μας αγώνος , ως πρόθυμος πατριώτης και οικογενής του στρατηγού Ανδρέα Ίσκου, δεν έλλειψε συναγωνιζόμενος και υπέρ πατρίδος αφιερώσεως την ζωήν του οικειοθελώς εις διαφόρους κινδύνους κατά τα παρελθόντα έτη. Αφότου δε διορισθείς με διαταγήν της Σεβαστής Διοικήσεως να έχει 100 στρατιώτες άμα οπού ο εχθρός άρχισε την εισβολήν εις την Δυτικήν Ελλάδα , έκαμε κατά δύναμιν χρέος του με τους στρατιώτας του πολεμήσας δις και τρίς εις Μακρυνόρος και αλλαχού φθάσαντος δε και εμού ενώθη μαζί μου ευπειθέστατος διατελών εις τας διαταγάς της Διοικήσεως και προθυμοποιούμενος να εκτελή τα στρατιωτικά του χρέη με την ανήκουσαν φιλοτιμίαν επροχώρησεν ανδρείως εις τον πόλεμον της Παλιομάνινας διακινδυνεύσας με τους συντρόφους του οίτινες και ελαβώθηκαν προ οφθαλμών μας. Και τούτου ένεκεν δίδω το παρόν αποδεικτικόν εις χείρας του , εγκρίνων αυτόν να λάβη έτι άλλους τόσους στρατιώτας εις την οδηγίαν του , όπου έχει η διαταγή του , το οποίον καθυποβάλλων τον ορισμόν και συνδρομήν των μεγαλυτέρων μου, και προστατών μου. Μένω.
Τη 12 Σεπτεμβρίου 1825 ο πατριώτης
Δραγαμέστο Καραϊσκάκης »
Ο Γιαννάκης Στράτος του Γεωργίου , προφανώς διαισθανόμενος ότι ήταν αδικημένος που το 1825 εξακολουθούσε να έχει τον βαθμό του Χιλίαρχου, στέλνει προσωπική επιστολή προς το Εκτελεστικό Σώμα στο Ναύπλιο, δια της οποίας επισυνάπτοντας και την του Καραϊσκάκη συστατική επιστολή, ζητούσε βαθμολογική αποκατάσταση. Στρατηγός έγινε το 1826 ( ΓΑΚ. Πολέμου, φάκ. 199) και υποστράτηγος το 1847 (ΦΕΚ.3/1847).
Ιδού και η επιστολή του Γιαννάκη Γεωργίου Στράτου προς το Εκτελεστικό Σώμα.
« Προς το Σεβαστόν Εκτελεστικόν Σώμα
Δια της παρούσης μου ταπεινής αναφοράς ειδοποιώ την Σεβαστήν Διοίκησιν, ότι από το εσώκλειστον αποδεικτικόν του στρατηγού Καραϊσκάκη πληροφορείται το Σεβαστόν Σώμα, δια τας εκδουλεύσεις μου προς την πατρίδα , δια την ευπείθειαν εις τους μεγαλυτέρους και τα λοιπά, όθεν και δεν εκτίνομαι περισσότερον , ειμί παρακαλώ την Σεβαστήν Διοίκησιν , δια να με ανταμείψη , κατά το ανήκον. Το Σεβαστόν Σώμα γνωρίζει καλώς τας εκδουλεύσεις μου και την αυτοθυσίαν μου και ας κάμη εις εμέ εκείνο οπού με επροτείνει. Μένω δια το βαθύτατον Σέβας.
Τη 30 Σεπτεμβρίου 1825 ο Ευπειθής πατριώτης
Ναύπλιον Γιαννάκης Στράτος»
Διευθύνεται προς το υπουργείον του Πολέμου δια να δώση προσοχήν εις την αίτησιν του αναφερομένου.
Τη 30 Σεπτεμβρίου 1825 ο Γενικός Γραμματεύς
(Τ.Σ) Αλεξ. Μαυροκορδάτος »
ΕΠΙΛΟΓΟΣ:
Στο τέλος της μακράς και επώδυνης πορείας προς την Έξοδο, το Μεσολόγγι δεν στάθηκε μόνο του. Πίσω από τα τείχη του, αλλά και γύρω από αυτά, εκτυλίχθηκε ένας ευρύτερος αγώνας φθοράς και αντίστασης, στον οποίο εντάσσεται οργανικά και η μάχη που διεξήχθη στη Μάνινα Ξηρομέρου, αλλά και αυτές στον Μαχαλά, στον Καρβασαρά , στο Ρίβιο, στη Ρίγανη και στο Λικοδόντι , αμφότερες περιοχές της Ακαρνανίας. Εκεί, σε έναν χώρο μακριά από τη δημοσιότητα των μεγάλων γεγονότων, οι δυτικοελλαδίτες Έλληνες αγωνιστές, υπό τον αοίδιμο Καραϊσκάκη, επιχείρησαν να πλήξουν τις οθωμανικές δυνάμεις και να ανακόψουν την ασφυκτική πίεση που δεχόταν η πολιορκημένη πόλη.
Η σύγκρουση της Μάνινας στο Ξηρόμερο , δεν άλλαξε την τελική έκβαση της πολιορκίας του Μεσολογγίου, συνέβαλε όμως ουσιαστικά στη διατήρηση της αντίστασης. Αποτέλεσε μέρος μιας αλυσίδας ενεργειών που στόχο είχαν την αποδιοργάνωση του εχθρού και την παράταση της άμυνας του Μεσολογγίου, επιβεβαιώνοντας ότι η Έξοδος του 1826 υπήρξε το αποτέλεσμα συλλογικών προσπαθειών και όχι μιας στιγμιαίας απόφασης.
Η ανάμνηση της μάχης στη Μάνινα Ξηρομέρου της Ακαρνανίας λειτουργεί σήμερα ως αναγκαίος κρίκος στη συνολική αφήγηση των γεγονότων που οδήγησαν στην Έξοδο. Φωτίζει τις λιγότερο γνωστές πλευρές του Αγώνα και υπενθυμίζει ότι η ιστορία της ελευθερίας γράφτηκε τόσο με τις μεγάλες πράξεις αυτοθυσίας, όσο και με τις σιωπηλές, επίμονες και αιματοβαμμένες αντιστάσεις της περιφέρειας.
Διακόσια χρόνια μετά, η διατήρηση αυτής της μνήμης δεν αποτελεί απλώς επετειακή υποχρέωση, αλλά πράξη ιστορικής συνείδησης. Η Μάνινα Ξηρομέρου Ακαρνανίας, όπως και το Μεσολόγγι, το Βραχώρι , αλλά και η Βόνιτσα, το Λεσίνι και ο Αετός Ξηρομέρου, παραμένουν σημεία αναφοράς ενός Αγώνα που θεμελιώθηκε στη συλλογικότητα, στη διάρκεια και στην αντοχή απέναντι στις πιο αντίξοες, τότε , επικρατούσες συνθήκες.
Ας θεωρηθεί η παρούσα εργασία μας ένα ευλαβικό μνημόσυνο, φόρος τιμής και αγάπης για όσους πολέμησαν στη Μάνινα Ξηρομέρου Ακαρνανίας, αλλά και των άγνωστων γεγονότων που αναφέραμε στην παρούσα μας εργασία, όπως αυτά διασώθηκαν στα ΓΑΚ και λοιπές πρωτογενείς Αρχειακές πηγές του Κράτους, απ΄ όπου αντλήσαμε τα στοιχεία και σας τα παρουσιάζουμε.
Νίκος Θεοδ. Μήτσης
- ιστοριοδίφης – ιστορικός ερευνητής
- τ. Διευθυντής Δήμου Αθηναίων
