Του Θεοδώρου Μυλωνά

Πριν ένα μήνα περίπου δημοσιεύτηκε στον τύπο, στον τοπικό και των Αθηνών άρθρο μου με τον τίτλο «Γιατί η Ιστορία της Εξόδου του Μεσολογγίου πρέπει να ξαναγραφεί». Στο κείμενο περιλαμβάνονται 20 θέματα-ερωτήματα   που έχουν σχέση με την Έξοδο και που μέχρι σήμερα, μετά 200 χρόνια, δεν έχουν απαντηθεί, δεν έχουν δοθεί κάποιες εξηγήσεις.

Στο παρόν άρθρο γίνεται μια προσπάθεια, για το πρώτο ερώτημα που καταχωρείται πιο κάτω, μέσα από  απόψεις  όλων των ιστορικών, εξοδιτών, μαρτυριών, στρατιωτικών και μη απομνημονευμάτων, δημοσιευμάτων   στις εφημερίδες «Ελληνικά Χρονικά» και «Φίλοι της Ύδρας» και τους χάρτες με τις οχυρώσεις της μεγάλης πολιορκίας, να δοθεί   όσο το δυνατόν μια τεκμηριωμένη απάντηση.

«Ποιού σωματάρχη, στρατηγού, πολεμιστή, ή πολιτικού,  ιδέα ήταν, κατά την Έξοδο, να μη βγουν από την βόρεια πλευρά του τείχους, εκεί  που μόνο υπήρχαν ανοίγματα (η πύλη τα λαγούμια, και η κρυφή πόρτα για την λουνέτα) και που γνώριζαν πολύ καλά τις θέσεις των τούρκων;  Τους αποκαλούσαν «χαλούπηδες» και ήταν του χεριού τους, από τα γιουρούσια που τους έκαναν.  Προτίμησαν όμως την ανατολική πλευρά, εκεί που  ο κλοιός έγινε από τους σκληροτράχηλους Αιγύπτιους,  οι οποίοι πριν είχαν διαλύσει όλη την Πελοπόννησο και τελευταία ο Ιμπραήμ είχε κάνει  και δύο καστέλια (προμαχώνες), και γιατί» .

Η απάντηση δεν είναι μια απλή αναγραφή ονόματος, αλλά για το γιατί αρκετά περίπλοκη. Η λήψη των τοπικών στοιχείων του διαμορφωμένου, από τις οχυρώσεις με τείχος και τάφρους,  εδάφους είναι απαραίτητη. Δίνεται καταρχάς μια απλή αναφορά.

Αμέσως μετά την ύψωση του λάβαρου της επανάστασης οι Μεσολογγίτες για να προστατέψουν την πόλη τους, με αρχηγό τους τον Αθανάσιο Ραζηκότσικα έσκαψαν στην βόρεια και χερσαία πλευρά της πόλης τους μια τάφρο-αυλάκι (εικ.1) 2,50 -3,00μ. πλάτους και 1,50μ. βάθους και με το χώμα που προέκυψε έφτιαξαν, προς την, μέσα της πόλης, παράλληλη στέψη, ένα ανάχωμα και εκεί πάνω ένα πλινθοτοίχι με ότι υλικά εύρισκαν. Αυτή ήταν η πρώτη οχύρωση και σε αυτήν αντιμετώπισαν νικηφόρα στις 25 Δεκεμβρίου 2022 την στρατιά των Ομέρ Βρυώνη και Κιουταχή.

 (εικ.1)

Όταν μετά 2 μήνες ήρθε ο ευφυής οχυρωματοποιός Μιχαήλ Πέτρου Κοκκίνης με καταγωγή από την Χίο, με μεγάλο πατριωτισμό και ευσυνειδησία μελέτησε και έφτιαξε το μοναδικό μέχρι και σήμερα, στον Ελλαδικό χώρο,  από την πτώση της Κωνσταντινούπολης, κανονικό τείχος. Το κατασκεύασε στο ίχνος της Α΄ οχύρωσης (μόνο στην βόρεια πλευρά, και όχι στην ανατολική) με εξωτερική παράλληλη περίταφρο (εικ.4).

Η περίταφρος (εικ.2 &3) ήταν μια μεγάλη τάφρος, μήκους 1600 μ. πλάτους 9 μ. και βάθους 2,50μ.  το δε χώμα που προέκυψε αρχικά από την εκσκαφή, 69.000 μ3 περίπου, αποτέθηκε παράλληλα προς την εκσκαφή και δημιουργήθηκε προς την πόλη ένα μεγάλο ανάχωμα ύψους 4μ. όπου θεμελίωσε ο Κοκκίνης το δημιούργημά του (το πεντάγωνο όπως το ονόμασε) και  για το οποίο ήταν πολύ περήφανος. Σημειωτέον το χώμα, που υπάρχει ακόμα και σήμερα,  μέσα από τις πολεμίστρες,  για το ανέβασμα των πολεμιστών σε αυτές, είναι και αυτό που προέκυψε τότε  από την εκσκαφή. Ο Κοκκίνης προέβλεψε ακόμη, μετά την περίταφρο να κατασκευάσει και μια μικρότερη τάφρο, όπως φαίνεται στην (εικ.2), (απόσπασμα, με σχεδίασή μου, από τον χάρτη του Οδυσσέα Μαρούλη 1926 αναρτημένον στο Δημαρχείο Μεσολογγίου).

Όταν ήλθε ο Ιμπραήμ Δεκέμβριο του 1825 και βλέποντας το τείχος είπε περιφρονητικά στον Κιουταχή, που πολιορκούσε την πόλη 8 μήνες, «αυτόν τον φράχτη δεν μπορείς να πάρεις;». Τις επόμενες ημέρες, όμως  όταν οι Μεσολογγίτες έκαναν τα γνωστά τους γιουρούσια (εικ.2&3), πρωινές ώρες,  γκρέμισαν, κατέκαψαν προωθημένες κατασκευές του, έσφαξαν και άρπαξαν οπλισμό και ότι άλλο έβρισκαν, ο Ιμπραήμ άλλαξε άρδην στάση και ζήτησε την συνεργασία του Κιουταχή.

(εικ.2)

Πως γινόταν το γιουρούσι, που προέβλεψε με τις κατασκευές του ο Κοκκίνης;

Αφού έβγαιναν ένας-ένας από τα λαγούμια, όσοι αποφάσιζαν να συμμετάσχουν, περνούσαν από την περίταφρο όπου τοποθετούσαν μια πρόχειρη ξύλινη γέφυρα,  παρατάσσονταν στην πρόταφρο με ασφάλεια,  όπως φαίνεται στην (εικ.2&3).

(εικ.3)

Όταν έβγαιναν όλοι, 150-200 νοματαίοι, όσοι θα λάμβαναν μέρος στο γιουρούσι,  κυρίως ασέληνες νύχτες, δινόταν το σύνθημα, πηδούσαν το ανάχωμα της προτάφρου και ορμούσαν  στις εχθρικές κατασκευές και διέλυαν τα πάντα.

Αυτή ακριβώς τέθηκε ως ιδέα για τη Έξοδο που έπρεπε να  ακολουθήσουν.

Θα μπορούσαν στην Έξοδο να βγουν από την βόρεια πλευρά, όπου μοναδικά στο τείχος από εκεί υπήρχαν ανοίγματα, όπως η πύλη, τα λαγούμια και η κρυφή πόρτα γα την Λουνέτα, με ασφάλεια μπροστά από την πρόταφρο και μετά αφού δινόταν το σύνθημα να ορμήσουν όλοι μαζί, να διαλύσουν τον κλοιό και να διαφύγουν. Το πρόβλημα όμως, ήταν, και αυτό δεν μπορεί παρά πραγματικά να ήταν μέρος των σκέψεων του Κοκκίνη, ο οποίος  δυστυχώς σκοτώθηκε και δεν άφησε απομνημονεύματα, πως στην πρόταφρο στην βόρεια πλευρά, χωρούσαν να βγουν και να παραταχθούν μόνο μέχρι 500 άτομα.

(εικ.4)

Η φρουρά και όλοι οι άμαχοι στην πόλη έφταναν τις 12.000. Έπρεπε να βρεθεί χώρος και τόπος να χωράει όλος αυτός ο πληθυσμός των 12.000. Να βγουν καταρχήν με ασφάλεια και μετά όλοι μαζί να ορμήσουν στον εχθρό. Ποιος ήταν αυτός ο χώρος;

Την διάταξη των χώρων έξω και γύρω από το τείχος , από το οποίο θα ήταν δυνατόν να γίνει η Έξοδος μπορούσε να το γνωρίζει μόνο ένας που ασχολούνταν με την τοπογραφία-γεωδαισία καταγραφή του ανάγλυφου μιας περιοχής.  Αυτός, δεν μπορεί να ήταν άλλος από τον μηχανικό Κοκκίνη, ο οποίος είχε σπουδάσει στο Παρίσι την επιστήμη της γεωδαισίας και δίδασκε, πριν έλθει στο Μεσολόγγι, το μάθημα αυτό στο Βουκουρέστι. Συνάμα είναι και ο μοναδικός που μελέτησε την οχύρωση της πόλης και γνώριζε πολύ καλά όλη την περιοχή.

Ο κατάλληλος χώρος ήταν μόνο από την ανατολική πλευρά όπου όπως στα γιουρούσια τους υπήρχε έκταση, τόση ώστε αφού περάσουν από το τείχος να προφυλάσσονται από κάποιο ανάχωμα μέχρι να βγουν όλοι και μετά, ως ένα σώμα, να ριχθούν στον εχθρό.

Ο ελεύθερος αυτός χώρος, στην ανατολική πλευρά, ανάμεσα από το τείχος και το υπόλειμμα της Α΄ οχύρωσης (το αυλάκι του Ομέρ όπως το έλεγαν οι Μεσολογγίτες), με το ανάχωμα του αυλακιού ως πρώτη ασφάλεια, είχε εμβαδόν 64.000μ2(εικ.4), αρκετός να χωρέσει όλο τον πληθυσμό της πόλης, ώστε να βγει με ασφάλεια. Αυτός που θα μπορούσε να γνωρίζει και να δώσει την ιδέα για την έξοδο ήταν μόνο  ο  μηχανικός Μιχαήλ Πέτρου Κοκκίνης.

Ήταν αυτός, που εδώ η Ιστορία πρέπει μα του αποδώσει έστω και τώρα στα 200 χρόνια τα εύσημα της προφητείας, που μόνο εκεί στην ανατολική πλευρά της πόλης, σαν να προφήτευε την Έξοδο,(εικ.4) το τείχος το κατασκεύασε πιο μέσα προς την πόλη, από το υπόλειμμα της Α΄ οχύρωσης (του αυλακιού του Ομέρ).  Το αυλάκι αυτό με το ανάχωμά του φρόντιζε να παραμένει ως είχε από την Α΄ πολιορκία και απείχε 200 βήματα από το ανατολικό τείχος. Ήταν βέβαια για την Έξοδο ένα χώρος ασφαλής με ένα δεύτερο εξωτερικό τείχος.

Φεβρουάριος 2026

Θεόδωρος Χρ. Μυλωνάς

agrinionews.gr